Bùng nổ xuất khẩu của Việt Nam đang thúc đẩy một cuộc nâng cấp công nghệ sinh học âm thầm trong ngành rau quả
Những con số xuất khẩu đằng sau cú đẩy công nghệ
Kim ngạch xuất khẩu nông nghiệp của Việt Nam vượt 70,6 tỷ USD trong năm 2025, tăng 12% so với năm trước và vượt mục tiêu của Chính phủ. Riêng xuất khẩu rau quả đạt 8,56 tỷ USD, và trong quý I/2026, xuất khẩu nông nghiệp đạt 16,69 tỷ USD, trong đó rau quả đạt 1,54 tỷ USD, tăng 32,1% so với cùng kỳ. Ngành rau quả, với khoảng 2,4 triệu ha, ghi nhận xuất khẩu tăng 20% so với cùng kỳ lên ước 8,6 tỷ USD năm 2025, với trái cây đặt mục tiêu xuất khẩu 10 tỷ USD vào năm 2026.
Những con số này giải thích vì sao công nghệ sinh học đang chuyển từ phòng thí nghiệm ra vườn cây ăn trái. Khi người mua ở Liên minh châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc và Hoa Kỳ siết chặt giới hạn dư lượng tối đa và yêu cầu truy xuất nguồn gốc, nhà xuất khẩu Việt Nam không thể chỉ dựa vào sản lượng. Họ cần giống có khả năng chống chịu tốt hơn, bảo vệ thực vật sinh học và hệ thống sau thu hoạch giữ được chất lượng trên chuỗi cung ứng dài hơn.
Nông nghiệp công nghệ cao mở rộng nhưng không đồng đều
Nông nghiệp công nghệ cao và nông nghiệp môi trường kiểm soát đang mở rộng nhanh. Việt Nam hiện có khoảng 178.000 ha nông nghiệp công nghệ cao, và diện tích môi trường kiểm soát đã tăng 27 lần kể từ năm 2016, chủ yếu cho rau và cây giống. Tỷ lệ áp dụng cao nhất ở hoa, với 24% diện tích, nhưng vẫn thấp ở trái cây với 8% và rau với 7%. Sự không đồng đều này vừa là cảnh báo vừa là cơ hội. Những cây xuất khẩu tạo giá trị cao nhất—rau và trái cây—lại chính là nơi áp dụng công nghệ cao mỏng nhất.
Các động lực rất rõ: tuân thủ xuất khẩu chặt hơn, nhu cầu trong nước tăng với sản phẩm cao cấp và truy xuất nguồn gốc, căng thẳng khí hậu và chính sách hỗ trợ của chính phủ. Những điều kiện này đang tạo cơ hội thị trường cho công nghệ giống và nhân giống, canh tác tự động bằng AI, bảo vệ thực vật sinh học, kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc chuỗi cung ứng số.
Công nghệ sinh học như công cụ cạnh tranh
Tại Agri Vietnam & Biotech Vietnam 2026 ở TP.HCM, đại diện ngành và chính phủ đã đặt công nghệ sinh học như phản ứng thực tiễn trước áp lực thị trường thay vì tham vọng tương lai. Những tiến bộ trong chọn tạo cây trồng và vật nuôi, sản phẩm sinh học, công nghệ vi sinh, giải pháp bảo vệ thực vật và mô hình chăn nuôi an toàn sinh học đang giúp nâng cao năng suất và chất lượng đồng thời đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe.
Mục tiêu xuất khẩu 73–74 tỷ USD của ngành năm 2026 phụ thuộc vào cuộc nâng cấp này. Nông nghiệp Việt Nam đang chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa vào số lượng sang mô hình ưu tiên chất lượng, và công nghệ tiên tiến trong sản xuất, bảo quản và chế biến đang được đẩy nhanh để tối ưu hiệu quả tài nguyên.
Khoảng trống hạ tầng chưa được giải quyết
Việc áp dụng công nghệ sinh học bị hạn chế bởi chuyển đổi số không đồng đều giữa các địa phương, vấn đề kéo dài với hệ thống truy xuất nguồn gốc và gián đoạn do khí hậu gồm lũ lụt, thiếu nước và xâm nhập mặn. Do đó, xây dựng cơ sở dữ liệu nông nghiệp tích hợp, tăng cường hợp tác vùng và cải thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc không phải là nhiệm vụ hậu cần. Chúng là điều kiện tiên quyết cho tăng trưởng xuất khẩu.
